ЛЕТ­НИ СЕ­ЌА­ВАЊА

19.09.2005

До­ма ми ре­коа: ме ба­ра­ле од “Теа мо­дерна”. Што ли са­каат? Не сум од оние што, за­ра­ди по­ли­тич­ка рек­лама, се сли­ка­ат со прес­тил­ки во куј­на­та и да­ва­ат “ре­цепти” пре­ку вес­ници: уме­ам да нап­ра­вам по­пара, да спржам јајца на око, со си­рење, со шунка. Так­ви ра­боти! Да сва­рам чај, кафе, ка­као, са­мо не ве­ру­вам де­ка тоа не­ко­го осо­бе­но ќе го им­пре­си­о­нира. Се на­ос­трив да­ма­та да ја “от­ка­чам”, ко­га – таа не се ја­ву­ва­ла за гот­вење, ту­ку за ед­на стра­нич­ка се­ќа­ва­ња за мо­е­то род­но место. Тоа не се од­бива! Башка, наб­ли­жу­ва­ат из­бори, па уба­во е да се оби­дам да при­до­би­јам и ма­лу ку­ма­нов­ски из­би­рач(к)и. Ко­га тек­стот го об­ја­вија, за чудо, и ме­не ми се до­падна. Осо­бе­но де­лот за мо­и­те први че­ко­ри во биб­ли­о­те­ката. Се­га се­дам пред сво­ја­та прос­тра­на ви­ла во Ни­кити, на Хал­ки­ди­ки (не е баш моја, ту­ку на ку­мот, но ка­ко да е моја: во сеп­тем­ври е праз­на и жел­но нѐ че­ка нас од Скопје), се­дам и ги преп­ро­чи­ту­вам тие туку-та­ка нафрле­ни се­ќа­ва­ња за оние 16 го­ди­ни ми­на­ти кол­ку дома, кол­ку на учи­лиште, тол­ку и во ку­ма­нов­ска­та биб­ли­о­тека…

“Са­мо што на­у­чив да чи­там, а ве­ќе не­ка­ко дознав за биб­ли­о­те­ка­та и пој­дов да се за­пи­шам. Чес­то сум ја слу­шал Ле­па Стој­че­ва (која, по­доцна, ко­га се омажи, ста­на гро­фи­ца Цопа) ка­ко рас­ка­жу­ва за сво­ја­та прва сред­ба со мене: сум бил по­мал од ма­сата, па мо­ра­ла да ста­не за да ме види. Мо­ја­та прва сред­ба со кни­га­та бе­ше „Жа­ба­та пат­ница“. Кни­жу­ле­во има­ше по­ве­ќе илус­тра­ции одош­то тек­ст и јас го про­чи­тав за не­ве­ро­јат­но крат­ко вре­ме и вед­наш пој­дов на­зад да го вра­там. Ле­па ка­ко да не ве­ру­ва­ше де­ка сум мо­жел тол­ку бр­гу да ја про­чи­там, па фа­ти да ме рас­пра­шу­ва за сод­ржи­ната. Јас по­лека, со ред, ре­чи­си од збор до збор, го пот­во­рив тек­стот на кни­га­та (тоа не бе­ше рас­ка­жу­вање, ту­ку ре­ци­ти­рање), таа се уве­ри де­ка сум ја про­чи­тал и ми да­де нова…

Но, уш­те дол­го вре­ме ин­сис­ти­ра­ше да ја рас­ка­жам сод­ржи­на­та на кни­гата. Така, за да не се из­ре­зи­лам пред Ле­па (ко­ја за ме­не во тоа вре­ме бе­ше нај­важ­на­та лич­ност на све­тот по мај­ка ми, а во мо­и­те се­ќа­ва­ња на тоа вре­ме сѐ уш­те ја иг­ра таа улога), ни­ко­гаш не вра­тив ни­ту ед­на кни­га без да ја про­чи­там. Тоа ми ос­та­на ‘ма­на’ до ден-де­нес: не­ко­гаш страш­но се ма­чам со не­ко­ја ло­ша книга, но не се ре­ша­вам да не ја до­чи­там. Не­ба­ре таа и де­нес ќе ме те­ра да ѝ ја пре­рас­ка­жам…

По­доц­на се­кој сло­бо­ден миг го ми­ну­вав во биб­ли­о­те­ката. По­ма­гав, ле­пев ети­кети, по­пол­ну­вав карто­ни (на кни­гите, на чи­та­те­лите). Та­му и ден-де­нес мо­же да се срет­нат кни­ги со ети­ке­ти врз кои се препоз­на­ва мо­јот дет­ски ра­ко­пис. Ко­га нав­ле­гов ма­лу по­ве­ќе во „биб­ли­о­те­кар­ски­от за­нает“, ми бе­ше доз­во­ле­но да из­да­вам и книги: се раз­бира, на мо­и­те врс­ници. Ним им ги препо­ра­чу­вав кни­ги­те што и са­ми­от ги са­кав, а ги пош­те­ду­вав од мач­на­та долж­ност да ги чи­та­ат оние што ги нејќев.”.

Уба­ви вре­миња: не­ви­но дет­ство, а се­пак тол­ку ис­пол­не­то со важ­ни ра­боти. Важ­ни за жи­во­тот што прет­стоеше. Ми се чи­ни де­ка за биб­ли­о­те­ката, а осо­бе­но за Лепа, што ја соз­даде, би мо­жел да на­пи­шам це­ла книга: мои се­ќа­ва­ња – за неј­зи­ните! Заш­то па­ме­там сѐ што ми рас­ка­жу­ва­ше за се­бе и за биб­ли­о­те­ката. На при­мер, ка­ко та­му не­ка­де 1947-1948 го­ди­на ја вик­на­ле во ко­ми­те­тот (иа­ко таа ни­ко­гаш не бе­ше пар­тијка) и ѝ на­ло­жи­ле да ја води, по­точ­но да ја соз­да­де биб­ли­о­те­ката. Влас­та им ги има­ше кон­фис­ку­ва­но имо­ти­те на “на­род­ни­те неп­ри­ја­тели”, а тие, ме­ѓу дру­гото, има­ле и книги, па им ги од­зе­ле и нив, не­ба­ре би­ле “во­е­на пе­чалба”, а не збир­ки со­би­ра­ни цел жи­вот. Осо­бе­но рас­кош­на бе­ше биб­ли­о­те­ка­та на еден ле­кар, што го стре­ла­ле (или се са­мо­у­бил?) ка­ко те­жок “бу­га­раш”, иа­ко си­те кни­ги му беа срп­ски и на се­ко­ја стое­ше не­го­ви­от ex libris “Док­тор Ан­до­но­виќ”. Таа им ка­жа­ла де­ка ка­ко ќер­ка на кни­жар по­ма­га во кни­жар­ни­цата, но за биб­ли­о­те­ка не знае ништо. Ко­му ќе му збо­ру­ваш? Ре­ше­ни­е­то за неј­зи­но­то наз­на­чу­ва­ње ве­ќе би­ло пот­пи­шано…

Зна­еј­ќи ја без­ма­лу цел век, не се чу­дам што ту­ку­ре­чи пре­ку ноќ ста­на од­ли­чен биб­ли­о­те­кар: од неа ја “префа­тив” бо­лес­та спре­ма кни­гите. Ко­га се “ска­равме” со Ста­лин, на при­мер, пак ја беа вик­на­ле во ко­ми­те­тот: да ги униш­ти де­ла­та на Ста­лин (по­доцна, ве­ро­јатно, до­би­ва­ла слич­ни на­ред­би и за де­ла­та на Ѓи­лас и на си­те оние што еден по друг ќе се нај­деа на пар­тис­ки­от “Index librorum prohibitorum”). Јас ве­ќе одам­на бев доб­ро­вол­на ра­бот­на ра­ка во биб­ли­о­те­ката. Ле­па се вра­ти од ко­ми­те­тот не­ка­ко по­себ­но ре­ши­тел­на и без збор об­јас­ну­ва­ње ми ка­жа де­ка овие и овие кни­ги тре­ба да ги преф­рли­ме во нај­да­леч­но­то кат­че од биб­ли­о­те­ка­та и да ги на­ре­ди­ме ка­ко втор ред, зад кни­ги­те што ќе стојат пред нив во првиот. Ре­чено-сто­рено: ни­кој жив не ќе мо­же­ше да ги от­крие. Ве­ро­јат­но и де­нес со­би­ра­ат пра­ши­на во не­кое ќуше. Ме­не са­мо ми рече: “На­ре­ди­ја да ги из­го­рам, а кни­ги не се па­лат! Еден ден не­ко­му ќе му тре­ба­ат да пи­шу­ва док­то­рат, ис­то­рија…”.

Таа важ­на лек­ци­ја ни­ко­гаш не ја за­бо­ра­вив. Еден ден, ед­на да­ма од Гер­ма­нија, со ко­ја се бев за­поз­нал на уче­нич­ка­та ек­скурзи­ја низ Ју­гос­ла­вија, па се до­пи­шу­вав за да си го веж­бам ја­зи­кот, ми ис­пра­ти не­кол­ку книги, глав­но лес­ни ро­ма­ни и ед­на ро­ма­ни­зи­ра­на би­ог­ра­фи­ја на Бе­то­вен. Ед­ната, ме­ѓу­тоа, во им­пре­су­мот но­се­ше оз­на­ка “Oberkommando des Wehrmachts” (Вр­хов­на ко­ман­да на ору­же­ни­те сили) и се­ка­ко тре­ба­ло да раз­ви­ва пат­ри­от­ски чув­ства кај вој­ни­ците. Јас не ја униш­тив, иа­ко то­гаш (1958 или неш­то по­доцна) мо­же­ше да се сме­та за непо­жел­на кни­га во ед­на со­ци­ја­лис­тич­ка земја.

Инаку, и то­гаш, ка­ко и сега, бу­џе­ти­те за кул­ту­ра­та беа тенки. Ле­па се­пак ќе се из­бо­ре­ше биб­ли­о­те­ка­та да го до­бие она што ѝ бе­ше пот­ребно: ако не ус­пе­е­ше убе­ду­ва­ње­то со збо­рови, ќе по­сег­не­ше по она не­о­дол­ли­во жен­ско сред­ство – сол­зите: ќе зап­ла­че­ше пред од­бор­ни­ци­те на Око­лис­ко­то соб­ра­ние и тие ќе му се сми­лу­ваа на де­вој­чето, а биб­ли­о­те­ка­та ќе до­би­е­ше ба­рем тол­ку па­ри за да ку­пи по два при­ме­ро­ци од се­ко­ја из­да­де­на книга. Та­ка бе­ше до­де­ка таа ра­ко­во­де­ше со биб­ли­о­те­ката. Ка­ко е сега, не знам: Ле­па е одам­на пен­зи­о­нер; мо­и­те ста­ри ис­по­ум­реа и јас рет­ко одам во Ку­ма­ново, а ве­ќе не ме вле­че ср­це ни во биб­ли­о­те­ката. Се­пак, мно­гу па­ти си мис­лам, пра­во ли е биб­ли­о­те­ка­та да го но­си име­то на не­кој нес­реќ­но за­ги­нат пар­ти­зан што со неа не­ма ама баш ни­как­ва врска. Ко­га јас би се пра­шу­вал таа биб­ли­о­те­ка би тре­ба­ло да се ви­ка “Ле­па Стој­чева-Цопа”, спо­ред же­на­та што ја фор­ми­ра­ше и ја нап­ра­ви тре­та по број на кни­ги во Ма­ке­до­ни­ја (иа­ко Ку­ма­но­во не бе­ше тре­то по го­ле­мина, а осо­бе­но не по бо­гат­ство). Зас­лу­га­та беше, значи, са­мо неј­зина. Туку, ова е ве­ќе по­ли­тика, а јас се за­ре­ков ова пи­са­ние да би­де (зас­лу­же­но без­дел­ни­чар­ско) се­ќа­ва­ње од ма­ке­дон­ско­то при­мор­је (срам да му е кој ќе по­мис­ли неш­то лошо!). Ба­рем ед­наш во го­ди­на­та да здив­не­ме од по­ли­тика! И јас, и вие!

###

Сакате да продолжите со читањето на останатите 319 колумни? Обезбедете си примерок
Оваа колумна е само една 319-те издадени во збирката наречена едноставно „Колумни“. Оваа книга како и сите останати во издание на Фондацијата Ѓорѓи Марјановиќ не се продаваат на „традиционален“ начин туку се добиваат како благодарност за вашата донација. Финансиските средства обезбедени од донациите ќе бидат употребени за помош при школување и вработување на деца без родители, што е една од нашите стратешки определби.

Инструкции за нарачување

За да ја добиете оваа книга, кликнете на копчето Донирај во горниот десен агол и во полето за забелешка наведете ја адресата на која сакате да ви биде доставена книгата. Донирајте износ по Ваш избор во Фондот за школување на Фондацијата Ѓорѓи Марјановиќ а ние книгите заедно со автограмот од авторот ќе ги доставиме на Вашата домашна адреса. При нарачката, во полето Белешка за нарачката, задолжително наведете „Колумни“.

Забелешка: Можете да донирате износ по ваш избор но не помал од 1500 ден + поштарина. Поштарината за испорака во Македонија изнесува 130 денари. За испорака надвор од Македонија, ве молиме контактирајте нé претходно.