Досега зборувавме за тоа колку е важно детето да биде опкружено со книги, да слуша приказни и постепено да го открива светот на читањето. Но постои уште еден прекрасен начин да му помогнете да ја открие моќта на пишаниот збор: дозволете му и самото да стане автор.
Не ви требаат посебни материјали, скапи играчки или подготвени работни листови. Неколку листови хартија, боички, стари фотографии и малку фантазија се сосема доволни.
Кога детето измислува приказна, црта своја книга или со шкртаници „пишува“ порака, тоа не е само игра. Постепено открива дека и неговите мисли, идеи и доживувања можат да бидат раскажани, нацртани и запишани.
Направете ја првата книга на вашето дете
Наједноставната книга можете да ја направите од неколку листови хартија. Превиткајте ги на половина и спојте ги, или употребете обична тетратка или албум.
А потоа препуштете му ја главната улога на детето.
Не е важно книгата да изгледа совршено. Напротив — колку повеќе детето учествува во нејзиното создавање, толку повеќе ќе ја чувствува како своја.
Еве неколку идеи.
1. „Книга за мене“
Направете книга во која главниот лик е самото дете.
Ставете фотографии или цртежи од членовите на семејството, пријателите, домашното милениче, неговата соба, омилените играчки, храната што ја сака, родендени, патувања и други убави моменти.
Под секоја слика можете да напишете по една кратка реченица што детето ќе ви ја каже.
Така добивате книга што нема да ја најдете во ниту една книжарница — книга за неговиот сопствен свет.
2. Книга за омилените нешта
Дали во моментов вашето дете е опседнато со диносауруси? Автомобили? Кучиња? Вселена?
Одлично.
Собирајте фотографии, исечоци од стари списанија или цртежи и направете книга посветена само на темата што го интересира.
Нема потреба возрасниот да одлучува што е „образовно“. Интересот на детето е одлична почетна точка за разговор, читање и учење нови зборови.
3. Книга за бои и форми
Направете по една страница за секоја боја или форма.
На страницата „Црвено“, на пример, детето може да залепи или нацрта јаболко, автомобил, балон или што и да посака.
На другите страници можете да барате кругови, квадрати, триаголници и други форми во предметите што ве опкружуваат.
На тој начин книгата станува и мала игра на истражување.
4. Книга со приказна што ја измислило детето
Ова е можеби најубавата варијанта.
Прашајте го детето каква приказна сака да раскаже и запишувајте го она што го кажува.
Не поправајте ја приказната за да звучи „подобро“. Ако во неа слонот лета, мачката вози автобус, а бабата живее на Месечината — нека биде така.
Тоа е неговата приказна.
Детето може да ги нацрта илустрациите, а вие да го запишете текстот. Потоа прочитајте ја книгата заедно.
Моментот кога детето ќе слушне како вие на глас ги читате неговите сопствени зборови може да биде многу моќно искуство.
Не знаете да измислувате приказни? Не е важно.
За добра семејна приказна не ви е потребен писателски талент.
Почнете со нешто што веќе го имате.
Земете стара семејна фотографија и прашајте:
„Што мислиш дека се случувало овде?“
Или започнете:
„Еден ден едно мало момче излезе од дома и пред вратата најде…“
Па оставете го детето да продолжи.
Децата особено сакаат приказни во кои тие самите се главни ликови. Уште поинтересни можат да им бидат вистинските приказни за мама, тато, баба или дедо кога биле мали.
„Дали ти имам кажано што му се случи на тато првиот ден кога тргна на училиште?“
Одеднаш имате приказна.
Вклучувајте го детето во нејзиното создавање:
„И што мислиш дека се случи потоа?“
„Кој се појави зад вратата?“
„Што би направил ти?“
Неговиот одговор нека стане дел од приказната.
А ако раскажувате приказна во продолженија, можете да запрете токму кога станува најинтересно:
„И кога ја отвори старата кутија, внатре виде нешто што воопшто не го очекуваше… Но тоа ќе го дознаеме утре.“
Можеби следната вечер детето само ќе ве потсети дека должите продолжение.
Играјте си со букви и зборови
Како што расте детето, буквите и зборовите природно почнуваат да му го привлекуваат вниманието.
Можеби прво ќе ја препознае буквата од своето име. Потоа ќе ја забележи на табла, пакување или книга:
„Еве ја мојата буква!“
Искористете ја таа љубопитност, но не претворајте ја играта во лекција.
Целта не е детето што побрзо да научи да чита. Целта е да открие дека буквите и зборовите се интересни и дека се насекаде околу него.
Картички со познати зборови
Напишете го името на детето на едноставна картичка. Потоа можете да додадете „мама“, „тато“, името на братче или сестричка, миленичето или некој омилен предмет.
Можете да направите и картички со соодветни слики и заедно да ги спојувате.
Нема потреба детето да ги „научи“ сите картички. Следете го неговиот интерес и додавајте нови зборови постепено.
„Пронајди ја двојката“
Направете по две исти картички со слики или со едноставни зборови.
На почетокот поставете ги свртени нагоре и барајте ги паровите заедно. Подоцна можете да ги свртите надолу и играта да ја претворите во меморија.
Ако користите зборови, изберете кратки и добро познати зборови што имаат значење за детето.
Прочитај и направи
На картичките напишете едноставни активности:
СКОКНИ.
СЕДНИ.
ТРЧАЈ.
ПЛЕСКАЈ.
Извлечете една картичка, прочитајте ја заедно и направете го она што го кажува.
Подоцна можете да користите и зборови за предмети во домот:
МАСА.
ВРАТА.
КРЕВЕТ.
Задачата е детето да го пронајде предметот.
Така напишаниот збор престанува да биде апстрактен знак на хартија и добива вистинско значење и последица.
Од шкртаници до букви
Пред да почне да пишува букви, детето долго време експериментира со линии, кругови, форми и шкртаници.
За возрасниот тоа можеби изгледа како неколку случајни линии.
За детето, меѓутоа, тие можат да значат:
„Ова пишува дека одиме кај баба.“
И токму тука се случува нешто важно.
Детето почнува да разбира дека знаците што ги остава на хартијата можат да носат порака.
Со текот на времето неговите форми стануваат сè послични на букви. Почнува да ги препознава буквите од сопственото име, да ги имитира и постепено да создава вистински зборови.
Не мора да го забрзувате тој процес.
Наместо да кажете:
„Не, така не се пишува.“
можете да прашате:
„Што пишува тука?“
А потоа внимателно слушнете ја приказната.
Покажете му дека пишувањето служи за нешто
Детето полесно го разбира пишувањето кога го гледа во вистинскиот живот.
Пишувањето е насекаде
Покажувајте му различни примери: книга, писмо, сметка, мени, роденденска честитка, натпис на продавница или упатство.
Разговарајте за тоа зошто нешто е напишано.
„Овде пишува кога работи продавницата.“
„Ова писмо ни го испрати баба.“
„Во менито пишува што можеме да нарачаме.“
Така детето открива дека луѓето не пишуваат само затоа што „треба да научат да пишуваат“. Пишуваат затоа што сакаат нешто да запомнат, кажат, прашаат или споделат.
Направете два списока за пазарење
Следниот пат кога правите список за пазарење, дајте му лист и на детето.
Вие напишете:
леб
млеко
јаболка
А детето нека направи свој список — со букви, цртежи, линии или шкртаници.
Во продавницата земете го и неговиот список.
Со тоа му покажувате дека и она што тоа го „напишало“ има вредност.
Побарајте информација во пишан текст
Покажете му дека понекогаш читаме затоа што сакаме нешто да дознаеме.
На пример:
„Дали утре ќе врне? Ајде да ја погледнеме временската прогноза.“
Или:
„Во колку часот почнува претставата? Ајде да провериме.“
Така детето постепено открива една од најважните работи за писменоста:
читањето и пишувањето ни помагаат во вистинскиот живот.
Не брзајте кон „правилно“ читање и пишување
Лесно е родителот да почувствува дека треба што побрзо да го научи детето да ги препознава сите букви, да го напише своето име или да прочита прв збор.
Но раната писменост не е трка.
Не мора секоја шкртаница веднаш да стане буква. Не мора секоја игра со зборови да заврши со научен нов збор. И не мора детето да чита пред да тргне на училиште за да биде „подготвено“.
Она што можете да го направите е многу поедноставно:
читајте заедно, раскажувајте, измислувајте, цртајте, пишувајте и играјте си со зборовите.
Ако детето расте со чувството дека книгата е задоволство, дека неговите приказни вреди да бидат слушнати и дека пишувањето служи за да кажеме нешто што ни е важно, тогаш веќе сте му дале прекрасна основа за она што ќе го учи подоцна.
Целта не е во училиште да испратите дете што веќе знае сè.
Целта е да испратите дете што сака да открива што сè може да научи.
автор
Матилда Бајкова
Проф. по македонски јазик и литература | м-р по филолошки науки
Специјалист за работа со ученици со ПОП во инклузивна училница
Истражувач во областа на отвореното образование
